Türkmen Çehresi (Babürname)

Babürname, başlı başına bir tarih konusu olan Babürlüler devletinin kurucusu Babür Şah’ın Çağatay Türkçesi ile kaleme aldığı anılarından oluşan bir eserdir. Türkçe aslının ortaya çıkarılmasından önce bulunan Farsça eksik bir çevirisinden İngilizce, Fransızca ve Almanca dillerine çevrilerek dünya çapında yaygınlaşmış ve ün kazanmıştır. Batıda bu anıları Sezar’ın anıları ile bir sıraya koymak adet olmuştur. Ancak Babür’ün eseri, Sezar’ın yazdığı anılarından daha ayrıntılı olup, Türkçeden başka Arapça, Farsça ve Sanskritçe bilen Babür’ün dünyaya bakış açısı Sezar’a oranla daha geniştir.(1)

İşte bu Babürname’nin Reşit Rahmeti Arat tarafından 1943 yılında Batı Türkçesine çevrilmiş baskısından aldığım üç tarama görüntüsünü aşağıya ekliyorum. Bakalım kuramlar ve gözlem ne kadar örtüşmüş.

Birinci görüntüde ve biraz da ikinci görüntüde Hüsrev Şah’ın Baysungur Mirza’yı katlediş öyküsüne yer verilmiş.

Yalnız ikinci görüntüde Baysungur Mirza’nın soy ve dış görünüm bilgileri de var. Babasının Sultan Mahmud Mirza, annesinin Peşe Begim olduğu belirtildikten sonra Baysungur Mirza’nın dış görünüm bilgileri ‘’şekil-şemaili’’ başlığıyla veriliyor. Alttaki üçüncü görüntüde de Baysungur Mirza’nın babası Mahmut Mirza’nın dış görünüşüne ait bilgiler var. Babür Şahın Mahmud Mirza için yaptığı ‘’seyrek sakallı’’ tanımı ve başka eserlerden edindiğim bilgiler Mahmut Mirza’nın Timur ve Cengiz Han’lar ya da diğer ‘’kağanlı’’ Türkler gibi çekik göz ve az sakallı tanımlamasına uyduğunu gösteriyor. Ki, yine Babür aynı eserinde bu aileden Ahmet Mirza’yı tanımlarken de ‘’uzun boylu, kırmızı yüzlü, sakallı, yalnız sakalı çenesinde olup iki yanağı boştu’’ diyor.

Fakat Baysungur Mirza’nın annesi Peşe Begim, ünlü Karakoyunlu Türkmen boyu Baharlular’ın savaşçı kişiliği ile tanınan başı Ali Şeker Beğ’in kızıdır. Konunun önemli olan noktası, bu evlilikten doğan Baysungur Mirza’nın Babür Şah tarafından verilen dış görünüm bilgileridir: ‘’Büyük gözlü, yuvarlak yüzlü, orta boylu ve <<Türkmen çehreli>> güzel bir yiğit idi.’’

Bu noktada Faruk Sümer’in değerlendirmesi önem kazanıyor: ‘’Babür’ün bu sözleri, Türkmenler’in Çağatay Türkleri’nden farklı bir yüz şekline sahip olduklarını gösteriyor. Baysungur Mirza’nın ‘’Türkmen çehreli’’ olması gayet tabii idi. Çünkü aynı müellif (Babür) bize Baysungur Mirza’nın anasının ünlü Kara-Koyunlu Türkmen boyu Baharlular’ın başı Ali Şeker Beğ’in kızı olduğunu bildiriyor.’’(2)

Kişisel olarak Oğuz’un dış görünüm olarak nasıl olduğunu belli bir tarihin öncesinde bilemiyorum. Ancak Oğuz’un amca oğlu Türk’ten yada (veya yede) taşını almasıyla başlayıp destanlara kadar taşınan mücadeleler sonrasında tarih bize, Togan’ın deyişiyle yabgulu Hun ve Oğuzlar ile kağanlı Türkler arasında iktidarın zaman zaman el değiştirdiğini gösteriyor. Değişik siyasi ve coğrafi tercihlere yönelen, özellikle batıya doğru giden Oğuzlar ve diğer Türk uluslarının anayurtta kalan eldaşlarına göre farklı bir görünüm kazanması belki de oradaki gen havuzundan uzaklaşmalarının doğal bir sonucu olabilir. Bu tür konuların doğru bir tarih çerçevesine oturtulması gerekir ki, Leyla Umar gibi Türk tarihinden bihaber kişiler ‘’Çekik gözlü Türkler Anadolu’ya gelince nasıl palabıyıklı oldu’’ diye dalga geçer gibi bilgiden yoksun yazılar yazamasın. Babür’ün hatıratının konumuza ilişkin bölümü 8 Ağustos 1499 ve 28 Temmuz 1500 aralığına ait demek ki, elimizde en azından 512 yıl öncesine ait gözleme dayalı bir Türkmen çehresi tanımı var.

Tonyukuk Beğ’in derlemesiyle

1)Zeki Velidi Togan, Umumi Türk Tarihi’ne Giriş, s.153
2)Faruk Sümer, Oğuzlar, s.77 dipnotlardan
3)Resimler: Reşit Rahmeti Arat, Babürname Batı Türkçesine çevirisinden

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s